مسجدالاقصی زیر ذره‌بین اشغال؛ از خالی شدن صحن‌ها تا رقص خاخام‌ها با طومارهای تورات

اورشلیم، یک سال پس از تجاوز علیه غزه

یک سال از روزی می‌گذرد که «سیل‌الاقصی» دیوارهای بازدارندگی دروغین اشغالگران را فرو ریخت؛ نبردی که نه تنها معادلات امنیتی و سیاسی اسرائیل را برهم زد، بلکه بار دیگر ثابت کرد غزه همچون استخوانی در گلوی دشمنان، مانع از بلعیده شدن کامل فلسطین است. اما در این میان، اورشلیم اشغالی و مسجدالاقصی، گرچه قلب تپندهٔ این نبردند، در هیاهوی تجاوزها، اغلب به‌سان عنصری نادیده گرفته شده‌اند. در بحبوحهٔ حس رهایی‌شدن فلسطین از یادها، اشغالگران اما نه تنها دست از دشمنی برنداشته‌اند، بلکه با نقشه‌ای حساب‌شده، جبهه‌های یهودی‌سازی و تغییر هویت قدس را گشوده‌اند.

پایگاه خبری هوران – روزها و ماه‌ها از «سیل‌الاقصی» می‌گذرد؛ عملیاتی که شاید مهم‌ترین اقدام مقاومت فلسطین در سال ۲۰۲۳ بود. ضربه‌ای کاری بر پیکرهٔ نظریهٔ بازدارندگی اسرائیل که نه تنها دستگاه امنیتی و سیاسی آن را مختل ساخت، بلکه بار دیگر فریاد زد که مقاومت در نوار غزه، چون کوهی سترگ، مانع از تحقق رویای اشغالگران برای سیطرهٔ کامل است. با این حال، یک سال پس از این نبرد، در حالی که فلسطین گویی رها شده تا تجاوز همچنان تداوم یابد، قدس اشغالی و مسجدالاقصی، آن عنصر همیشه حاضر اما اغلب فراموش‌شده در معادله، به محور اصلی دگردیسی مناقشه بدل شده‌اند. اشغالگران، در کنار تشدید خون‌بار تجاوز در جبهه‌های گوناگون، یهودی‌سازی قدس و آماج قرار دادن ساکنان آن را با شتابی مضاعف دنبال می‌کنند.

مسیرهای یهودی‌سازی اورشلیم

در ماه‌های پس از آغاز تجاوز، سختگیری نیروهای اشغالگر بر دروازه‌های مسجدالاقصی و کوچه پس‌کوچه‌های شهر قدیم چنان فشرده شد که منابع اورشلیمی، الاقصی را «تقریباً خالی» توصیف کردند. محدودیت‌های سنی، ایست‌بازرسی‌های پی در پی، و بازرسی‌های بدنیِ موشکافانه، تنها بخشی از تصویری بود که هر روز در برابر چشمان نمازگزاران نقش می‌بست. تعداد حاضران در نماز جمعه از میانگین ۵۰ هزار نفر به ۵ هزار تن کاهش یافت و در روزهایی به مرز ۳۵۰۰ تن رسید. اما ترس از انفجار اوضاع در ماه رمضان، سایه‌ای از تردید بر چهرهٔ اشغالگران انداخت تا اندکی از فشار بکاهند.

آمارها اما روایتی دیگر دارند: از ۸ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۶ اکتبر ۲۰۲۴، نزدیک به ۴۹ هزار و ۸۸۵ شهرک‌نشین، دانشجوی یهودی و نیروهای امنیتی به الاقصی یورش بردند. اوت ۲۰۲۴، با ۷۷۰۲ مهاجم، رکورددار بود؛ به ویژه آنگاه که سالگرد «تخریب معبد» بهانه‌ای شد برای هتاکیِ دسته‌جمعی. در این میان، اشغالگران کوشیدند اشیاء آیینیِ تورات، از جمله «تالیت» و «تفیلین»، را وارد صحن‌های مسجد کنند. خاخام افراطی «مایکل وواه» با جامه‌های مذهبی و طلسم‌هایی بر تن، در میان مهاجمان نماز گزارد و درس تورات داد.

حتی خانوادهٔ اسرای صهیونیست در دست مقاومت، سربازانِ تازه‌نفسِ واحدهای متجاوز، و لباس‌های نظامی بر تن شهرک‌نشینان، همگی نشان از پیوندی عمیق میان یورش‌های الاقصی و جنایت‌های غزه داشتند. ایتامار بن‌گویر، وزیر افراطی امنیت ملی، به صراحت «تغییر وضع موجود در الاقصی» را در برنامهٔ وزارتخانه گنجاند و خواستار ابزارهای فناورانه‌ی بیشتر برای نظارت و کنترل شد. منابع اورشلیمی نیز فاش کردند که زمان روزانهٔ یورش‌ها ۱۵ دقیقه افزایش یافته و «سازمان‌های معبد» خواستار باز بودن درهای مسجد در تمام طول روز هستند.

در اعیاد اسلامی، اوضاع بحرانی‌تر شد. روز عرفه، خودروی برقی پلیس اشغالگر با پرچم اسرائیل در صحن‌های مسجد گشت زد. روز اول قربان، مردان جوان از ورود بازماندند و تنها ۴۰ هزار نمازگزار، در حالی که پیشتر شمارشان از ۲۰۰ هزار می‌گذشت، نماز عید را اقامه کردند. فوریهٔ ۲۰۲۴، اشغالگران برجی بلند با دوربین‌های نظارتی و حسگرها بر فراز ایوان غربی نصب کردند تا هر نفسِ نمازگزاران را رصد کنند.

در میانهٔ این همه، بن‌گویر از «ساخت کنیسه در الاقصی» سخن گفت و فرمانده پلیس جدیدی را در اورشلیم گماشت که خود از همسوهای «سازمان‌های معبد» و حامی برگزاری آیین‌های عمومی در حیاط‌های شرقی مسجد است. طبق گزارش مرکز «وادی حلوه»، اشغالگران در این یک سال ۳۸۰ دستور اخراج صادر کردند؛ از مسجدالاقصی، بیت‌المقدس و شهر قدیم تا منع ورود به کرانه باختری.

حمله به هویت بیت‌المقدس

ژانویهٔ ۲۰۲۴، سنگ‌بنای مرکزی برای مطالعات «ساخت معبد سوم» توسط تاجری اسرائیلی به نام «لوران لوی» در غرب الاقصی گذاشته شد. همزمان با «روز اورشلیم»، هزاران شهرک‌نشین مسلح، با حمایت نیروهای اشغالگر، راهپیمایی سالانهٔ «پرچم» را از دروازه دمشق تا دروازه هیرودیس برپا کردند و با هتاکی به اماکن مقدس و اهالی قدس، سلاح‌های خود را به رخ کشیدند.

وزارت میراث اسرائیل نیز پروژهٔ عظیم «احیای میراث یهودی» را در مجاورت الاقصی آغاز کرد؛ تغییری که شامل جابه‌جایی دروازه‌های شهر قدیم، محو بناهای تاریخی، یهودی‌سازی قلعهٔ اورشلیم در دروازه یافا و برخی مدارس عثمانی می‌شود.

مسیحیان در تیررس فراموشی

قدس اشغالی تنها بر مسلمانان تنگ نگرفته است. فوریهٔ ۲۰۲۴، شهرک‌نشینان به «پدر نیکودیموس اشنابل»، رئیس راهبان بندیکتی، حمله کردند، بر چهره‌اش تف انداختند و به حضرت عیسی (ع) ناسزا گفتند. مارس همان سال، هزاران مسیحی کرانه باختری از حضور در مراسم یکشنبه نخل منع شدند. در «شنبهٔ مقدس»، ده‌ها مانع آهنین کوچه‌های منتهی به کلیسای مقبره مقدس را بست و حتی محافظ شخصی کنسول یونان توسط پلیس اشغالگر دستگیر شد. داستان مالیات «آرنونا» بر کلیساها نیز بار دیگر زنده شد؛ اقدامی که با مخالفت شدید مسیحیان و اورشلیمی‌ها روبه‌رو گردید.

یهودی‌سازی جمعیتی؛ تخریب، آوارگی و شهرک

از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۶ اکتبر ۲۰۲۴، اشغالگران ۱۸۲ خانه و سازه را در اورشلیم شرقی ویران کردند و ۵۱۸ فلسطینی را بی‌خانمان ساختند. پنج عملیات تخریب تنبیهی، ۲۸ تن دیگر را به آوارگی کشاند. «وادی حلوه» از ۲۵۰ عملیات تخریب، بمباران و محاصره خبر داد؛ از جمله بمباران خانه‌های شهدایی چون «فادی جمجوم» و «خالد المحتسب».

روزنامهٔ گاردین در آوریل ۲۰۲۴ فاش کرد که اشغالگران ساخت بیش از ۲۰ پروژه شهرک‌سازی با هزاران واحد مسکونی را در قدس شرقی تصویب کرده‌اند. سازمان‌های حقوق بشری اسرائیلی نیز در گزارش «قدس شرقی در جنگ» از طرح گسترش ۷۰۰۰ واحد جدید خبر دادند. کمیسیون مقابله با دیوار و شهرک‌سازی نیز اعلام کرد که از ابتدای ۲۰۲۴، ۵۰ طرح توسعه برای ساخت ۶۷۲۳ واحد و تصرف ۲۱۰۰ دونم از زمین‌های قدس بررسی شده است.

شهدا، دستگیری‌ها و اجساد سرد

در این یک سال، ۳۹ شهید در قدس اشغالی بر جای ماندند؛ از جمله فلسطینیانی که در عملیات‌های انفرادی یا بمباران غزه به شهادت رسیدند و یک شهروند ترک که دست به عملیات چاقو زد. اما فاجعه‌بارتر، سیاست نگهداری اجساد در یخچال‌ها و گورهای شماره‌گذاری شده است. هنوز ۲۶ پیکر از شهدای اورشلیم، از جمله ۶ جوان، در اختیار اشغالگران است.

باشگاه اسرای فلسطین و کمیسیون امور اسرا اعلام کردند که ۱۱ هزار و ۱۰۰ فلسطینی از قدس و کرانه باختری بازداشت شده‌اند؛ ۴۲۰ زن و ۷۴۰ کودک در میان آنها. تعداد احکام بازداشت اداری به ۹ هزار مورد رسید و هزاران تن از غزه نیز گرفتار سیاست ناپدیدسازی اجباری شدند.