از غدیرخم تا حاکمیت ملی؛ خوانشی ژئوپلیتیک از سخنرانی دبیرکل حزبالله لبنان
-غاده حب الله، کارشناس ژئوپلیتیک عرب، سخنرانی اخیر دبیرکل حزبالله را فراتر از یک موضعگیری سیاسی عادی توصیف کرد. به گفته وی، این بیانیه جامع، هم مبانی عقیدتی و هم ابعاد کلان ژئوپلیتیکی (سیاست، قدرت، روابط بینالملل) را در بر میگیرد و با توجه به تحولات خاورمیانه، جایگاه حزبالله در لبنان و منطقه را به طور قابل توجهی بازتعریف کرده است.
پایگاه خبری هوران – در تحلیل عمیق سخنرانی اخیر شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، در پنجشنبه شب ۱۴ خرداد به مناسبت سالگرد ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، امام خمینی (ره)، دکتر غاده حبالله، استاد دانشگاه و کارشناس لبنانی مسائل ژئوپلیتیک، این بیانیه را نقطه عطفی در بازتعریف جایگاه مقاومت در معادلات پیچیده خاورمیانه دانست که در ادامه به تفصیل میآید:
برخلاف سخنرانیهای معمول سیاسی که بر واقعیتهای میدانی یا مطالبات مستقیم مذاکراتی تمرکز دارد، شیخ نعیم قاسم با ارجاع به اندیشهها و مبانی فکری امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی ایران، تأکید کرد که درگیری کنونی را نمیتوان صرفاً با نگاهی مرزی یا نظامیِ صرف درک کرد. او این درگیری را به مثابه تقابل تاریخی میان دو پروژه متضاد معرفی کرد: نخست، پروژه مقاومت و استقلال؛ و دوم، پروژه سلطه گری از طریق زور (هژمونی) آمریکا-صهیونیستی.
با این حال، اهمیت سخنرانی صرفاً در یادآوری امام خمینی (قدس سره) نیست، بلکه در همزمانی آن با عید غدیر خم نیز نهفته است؛ رویدادی که در دکترین شیعه دوازده امامی، لحظه بنیانگذاری مفهوم «ولایت» و «امامت» را از طریق اعتقاد به انتصاب امام علی بن ابیطالب (ع) به عنوان جانشین و ادامه دهنده مشروعیت پس از پیامبر خدا محمد (ص) نمایندگی میکند. از این منظر، میتوان به بعد نمادین و سیاسی سخنرانی پی برد. یادآوری غدیر صرفاً یادبودی از یک واقعه مذهبی نبود، بلکه بازتأیید سیستمی از ارزشهای اخلاقی و معنوی بود که بر اساس آن، رهبری باید با عدالت، دفاع از مظلومان و امتناع از تسلیم در برابر هژمونی همراه باشد.
در این چشمانداز، وی تعلق خاطر به مکتب اهل بیت (ع) را نه به عنوان جایگزینی برای تعلقات ملی، بلکه به مثابه اهرمی اخلاقی و معنوی برای تقویت دفاع از میهن و حاکمیت آن معرفی میکند، همانگونه که در مورد دولت ایران که این تجربه را از طریق انقلاب اسلامی امام خمینی (قدس سره) با موفقیت پشت سر گذاشت، صدق میکند. بر اساس دیدگاه ابراز شده توسط حزبالله، هیچ تضادی میان تعهد مبتنی بر اصول (دکترینال) به راه اهل بیت (ع) و تعلق به لبنان و دفاع از سرزمین و مردم آن وجود ندارد. برعکس، خود مقاومت اسلامی به مثابه تجسم عینی این تلاقی میان دکترین و میهنپرستی معرفی میشود. بنابراین، یادآوری امام حسین (ع) و امام خمینی (قدس سره) نه به عنوان جایگزینی برای دولت لبنان، بلکه به عنوان منبع الهام اخلاقی در رویارویی با اشغالگری و تجاوز ارائه شده است.
آنچه در لبنان در حال وقوع است، صرفاً یک منازعه لبنانی-صهیونیستی نیست
از منظر ژئوپلیتیکی، این سخنرانی دیدگاهی را آشکار میسازد که بر اساس آن، آنچه در لبنان در حال وقوع است، صرفاً یک منازعه لبنانی-صهیونیستی نیست، بلکه بخشی از یک فرآیند گستردهتر بازآرایی خاورمیانه محسوب میشود. به همین دلیل، شیخ نعیم قاسم آنچه را که «اعلامیه واشنگتن» نامید، رد کرد و معتقد بود که این صرفاً یک ابتکار امنیتی یا سیاسی نیست، بلکه نقشه راهی برای ادغام لبنان در موازنه جدید منطقهای است که منجر به برتری استراتژیک دائمی برای موجودیت صهیونیستی خواهد شد.
در این چارچوب، مفهوم حاکمیت با معنایی متفاوت از آنچه در اندیشه سیاسی غربی رایج است، در سخنرانی ظاهر میشود. در حالی که حاکمیت در رویکردهای غربی معمولاً با انحصار سلاح توسط دولت مرتبط است، حزبالله حاکمیت را با توانایی مؤثر در بازداشتن موجودیت صهیونیستی و جلوگیری از تحمیل شرایط آن بر لبنان پیوند میزند. از این رو، خلع سلاح مقاومت اسلامی، بر اساس این دیدگاه، مسیری به سوی تضعیف دولت است، نه تقویت آن.
همچنین قابل توجه است که سخنرانی به روشنی بر پیوند میان صحنههای لبنانی و ایرانی تأکید کرد. قدردانی از ایران به دلیل حمایت از مقاومت اسلامی، صرفاً یک تشریفات سیاسی نبود، بلکه در چارچوب یک مفهوم راهبردی صورت گرفت که رویارویی با موجودیت صهیونیستی و ایالات متحده را به مثابه یک جبهه واحد با ابعاد چندگانه در نظر میگیرد. این امر بازتاب دهنده تداوم دکترین «وحدت جبههها» است که در سالهای اخیر به یکی از پایههای اصلی فکری و استراتژیک محور مقاومت تبدیل شده است.
در خصوص موضعگیری نسبت به اعلامیه واشنگتن، این موضعگیری فراتر از صرف اعتراض به خلع سلاح مقاومت اسلامی است. سخنرانی بیانگر این اعتقاد است که این اعلامیه هیچ رسیدگی واقعی به ریشههای بحران لبنانی-صهیونیستی ندارد، بلکه بر سازماندهی مجدد چشمانداز امنیتی متمرکز است که میتواند موازنه قوا را در سطح داخلی و منطقهای به نفع موجودیت صهیونیستی تغییر دهد.
از غدیر خم تا حاکمیت ملی: خوانشی ژئوپلیتیکی از سخنرانی دبیرکل حزبالله، شیخ نعیم قاسم
دکتر غاده حبالله، استاد دانشگاه و کارشناس لبنانی مسائل ژئوپلیتیک
بر اساس این خوانش، این اعلامیه هیچ تضمین روشن و الزامآوری در خصوص عقبنشینی نیروهای موجودیت صهیونیستی از سرزمینهای اشغالی لبنان ارائه نمیدهد. همچنین هیچ سازوکار دقیقی برای تضمین بازگشت آوارگان به روستاهای مرزی پیشبینی نمیکند. همچنین شامل تعهدات صریحی در خصوص آزادی زندانیان لبنانی نیست. بنابراین، از دیدگاه حزبالله، توافق پیشنهادی لبنان را از اشغال به سوی آزادی سوق نخواهد داد، بلکه آن را از حالت جنگ آشکار به مرحله مدیریت و انجماد منازعه منتقل خواهد کرد.
وضعیت، طبق دیدگاه حزبالله، با ذکر تمهیدات امنیتی و مناطق خاصی که ارتش لبنان در جنوب لبنان مستقر خواهد شد، نگرانکنندهتر میشود. مشکل در استقرار خود ارتش نیست، سخنرانی بر حمایت از نهاد نظامی و نقش ملی آن تأکید مجدد میکند. مشکل در این احتمال نهفته است که این مناطق به خطوط جدایی تبدیل شوند و مانع از اعمال فشار نظامی مقاومت بر اشغالگری شوند، در حالی که دولت لبنان قادر به تحمیل عقبنشینی موجودیت صهیونیستی از طریق زور یا الزام آن به پایبندی به تعهداتش نیست.
در این صورت، خطر دوگانه میشود. از یک سو، موجودیت صهیونیستی میتواند از آرامش نسبی برای تحکیم مواضع خود و تبدیل اشغال موقت به واقعیتی دائمی بهرهبرداری کند. از سوی دیگر، لبنانیها ممکن است با شکاف داخلی در خصوص چگونگی برخورد با این وضعیت مواجه شوند. اگر اشغالگری باقی بماند و مقاومت توسط ترتیبات جدید محدود شود، شکاف و تضاد، دیگر محدود به رابطه لبنان با اسرائیل نخواهد بود و به درون جامعه لبنان منتقل خواهد شد. به همین دلیل، حزبالله این سناریو را عاملی میداند که میتواند بذر تفرقه، شکاف داخلی را کاشته و به صلح مدنی آسیب برساند.
از غدیر خم تا حاکمیت ملی: خوانشی ژئوپلیتیکی از سخنرانی دبیرکل حزبالله، شیخ نعیم قاسم
به همین دلیل، این سخنرانی بر این نکته تأکید دارد که اولویت باید توقف کامل تجاوز، عقبنشینی کامل اشغالگران، بازگشت آوارگان به روستاهایشان، آزادی زندانیان لبنانی و بازسازی باشد. از دیدگاه حزبالله، هیچ فرآیند پایداری برای ثبات نمیتواند بر اساس اشغالگری مداوم یا ترتیبات غیر ریشهای بنا شود.
در عین حال، این سخنرانی به درک بهتر و حل مشکل محوری که دهههاست در قلب بحث لبنانی باقی مانده است، کمک می کند. از یک سو، حزبالله پایبندی خود را به دولت لبنان، حاکمیت آن و وحدت ملی آن بازتأیید میکند. از سوی دیگر، تعلق فکری و دکترینال خود را به مکتب سیاسی-مذهبی که در چارچوب انقلاب اسلامی ایران زاده شده، اعلام میدارد. با این حال، این سخنرانی تلاش میکند این دو بعد را مکمل یکدیگر معرفی کند، نه متضاد. این سخنرانی، ارجاع و اتکا به اصول را موتور دفاع از لبنان و نه جایگزینی برای هویت ملی آن در نظر میگیرد.
در نهایت، دشوار است که سخنرانی شیخ نعیم قاسم را صرفاً به عنوان یک سخنرانی مذاکراتی با هدف ارائه راهحلها یا مصالحهها تلقی کرد. این اساساً یک سخنرانی بازتعریف منازعه است. از دیدگاه حزبالله، مسئله صرفاً به آتشبس یا عقبنشینی موجودیت صهیونیستی محدود نمیشود، بلکه به جایگاه مقاومت اسلامی در معادله لبنانی و منطقهای، به عنوان نیروی مدافع حاکمیت ملی در برابر اشغالگری نیز مربوط میشود. در این چارچوب است که باید پیام اصلی سخنرانی را درک کرد: هیچ صلح پایدار یا ثبات واقعی در لبنان ممکن نخواهد بود، مگر اینکه قیمت آن، حذف عناصر قدرتی باشد که بخشهای وسیعی از مردم آن را تضمین دفاع از سرزمین، حاکمیت و استقلال خود میدانند.
پایگاه خبری هورانتفرقه داخلی، بحران لبنان، منازعه لبنان و اسرائیل، دولت لبنان، ارتش لبنان، ترتیبات امنیتی، خطوط جدایی، اشغال موقت، واقعیت دائمی، بازدارندگی، پایگاه خبری هورانحاکمیت ملی، اعلامیه واشنگتن، خلع سلاح مقاومت، امام خمینی، انقلاب اسلامی ایران، عید غدیر خم، غدیر، امام علی (ع)، ولایت، محور مقاومت، پایگاه خبری هورانخاورمیانه، بازآرایی خاورمیانه، موازنه استراتژیک، آتش بس، عقب نشینی اسرائیل، آزادی زندانیان، بازگشت آوارگان، توقف تجاوز، ثبات پایدار، مصالحه، پایگاه خبری هورانقدرت نظامی، مشروعیت، رهبری، عدالت، دفاع از مظلومان، اخلاق سیاسی، میهن پرستی، مکتب اهل بیت (ع)، تشیع، اندیشه سیاسی اسلام، ایران، پایگاه خبری هورانمذاکره، هویت ملی، استقلال لبنان، نهاد نظامی، تحمیل شرایط، وحدت ملی، کارشناس عرب، پایگاه خبری هوران، تحلیل راهبردی، سیاست بین المللهوران، غاده حب الله، حزب الله لبنان، شیخ نعیم قاسم، سخنرانی حزب الله، تحلیل ژئوپلیتیک، مقاومت اسلامی، لبنان، اسرائیل، اشغالگری، پایگاه خبری هورانوحدت جبهه ها، آمریکا، هژمونی آمریکا، صهیونیسم، موجودیت صهیونیستی، جنوب لبنان، آوارگان لبنانی، زندانیان لبنانی، بازسازی لبنان، صلح مدنی، پایگاه خبری هوران
