سبک زندگی جهادی
عضویت در خبرنامه

برای دریافت خبرنامه ایمیل خود را ارسال کنید

نویسندگی - مثل هر فن و هنر دیگری

کدمطلب : 17486

فن نویسندگی هوران


09035489113


انجمن نویسندگان استان گلستان


هوران


نویسندگی - مثل هر فن و هنر دیگری - مراحلی دارد؛ یعنی نویسنده، کار خود را از جایی شروع و به جای دیگر ختم می کند. نویسندگی، فقط سر و کار داشتن با قلم و کاغذ نیست، اینها ابزار است، بلکه فرآیندی پویا، اندیشورانه، خلاّق و هنری است. ندانستن این فرآیند (سیر، جریان، مراحل) کار را برای علاقه مندان، به ویژه کسانی که تازه به ساحت قلم در آمده اند، دشوار می سازد و گاه ذوقشان را هم پژمرده می کند؛ از این رو در این مقاله، به اجمال این مراحل را مرور می کنیم:


1 - محتوا و اندیشه؛


2 - سبک قلم و شیوه بیان؛


3 - جمله بندی و عبارت پردازی؛


4 - واژه گزینی؛


5 - مسائل صوری.


1 - محتوا و اندیشه
چنان که از نامش پیداست، مربوط به مسائل علمی و محتوایی اثر و بُعدِ تفکر و اندیشه آن است. بدیهی است هر نویسنده ای که قلم به دست می گیرد به محتوای موضوعی که قصد نگارش دارد، آگاه و در آن زمینه، اندیشیده است؛ مثلاً اگر در زمینه «تربیت کودک» می نویسد در این باره، تخصص یا اطلاعات اجمالی یا تفضیلی دارد و یا از تجربه های خود، بهره برداری کرده است. یا کسی که در صدد نگارش «قانون علیت»، «انرژی هسته ای» و «سلول های بنیادی» است، حتماً باید فلسفه، فیزیک هسته ای و زیست شناسی خوانده باشد. پس محتوا در گروِ آموزش ها و مطالعات پیشین است.


اما نگارش درباره «فصل بهار» یا «یک روز بارانی» و امثال اینها ذوق و اندیشه لازم دارد و مهم تر از همه، دانستن تکنیک های «توصیف» و «مقایسه» است؛ یعنی این که نویسنده بداند چگونه و از چه راه هایی باید به «توصیف بهار» بپردازد، چه نقطه هایی را برجسته کند و... . یا در «مقایسه» از چه شیوه هایی سود ببرد، چگونه فصل ها را با هم مقایسه کند و ویژگی های هر یک را شرح بدهد.


2 - سبک قلم و شیوه بیان
نویسنده به سه سبک و شیوه می تواند مطالب خود را بیان کند: علمی، ادبی و عامیانه؛ یعنی سه نوع قلم وجود دارد. انتخاب نوع قلم و سبک بیان، بسته به آن است که نویسنده در چه مقامی می نویسد: اگر در مقام علمی و پژوهشی باشد باید نوع قلم خود را علمی برگزیند، اگر ادبی باشد به شیوه ادبی و اگر محاوره و داستانی باشد به شکل عامیانه؛ مثلاً در مورد خبر دادن از «طلوع خورشید» همین سه شیوه فوق را می توان به کار برد. اگر کسی بگوید: «خورشید طلوع کرد»، این جمله، به شیوه علمی نوشته شده؛ یعنی واژه ها مستقیماً بر معانی دلالت می کند و از آرایه های ادبی در آن استفاده نشده است.


اما این جمله که: «گُل خورشید شکفت»، همان معنای طلوع کردنِ خورشید را می رساند اما با استفاده از تشبیه و استعاره، لذا سبک بیان و شیوه قلم آن، ادبی است.


باز در این باره اگر بخواهیم به سبک محاوره و عامیانه بنویسیم می گوییم: «خورشید در اُومد». معمولاً در داستان ها یا نقل های عامیانه از این شیوه استفاده می شود. البته در پاره ای نوشته ها مثل داستان، گاهی از دو سبکِ ادبی و عامیانه، هم زمان استفاده می شود. در سبک های علمی و پژوهشی هم آرایه های ادبی هست ولی اندک. سبک قلم و شیوه بیان همین مجله، علمی - پژوهشی است.


ما در شماره 63 همین مجله، سال 1385، از سبک و شیوه بیان، به تفصیل سخن گفتیم.


3 - جمله بندی و عبارت پردازی
پس از اندیشه و انتخاب سبک قلم، اینک باید مطالب خود را یا به سبک علمی یا ادبی و یا عامیه روی کاغذ بیاوریم. در این هنگام باید به هوش باشیم که جمله بندی ها، مطابق دستور زبان باشد. ابهام در جمله بندی، ضعف تألیف، پیچیدگی، پیروی از الگوی جمله بندی فرنگی، آوردن عبارت های فرعی زیاد، رویکرد به جمله های کوتاه یا عادت به جمله بندی بسیار مختصر، از آفت های جمله بندی و عبارت پردازی است که از این آفت ها در شماره 64 همین مجله، سال 1385 با ذکر شواهد و مثال های فراوان، گفت و گو کردیم.


4 - واژه گزینی
در هنگام جمله بندی، از واژه ها و کلمه ها استفاده می کنیم و همین ها جمله ها را می سازند، بنابر این باید دقت کرد که زیبایی جمله، در گرو انتخاب واژه مناسب و جذاب است و این، میسّر نمی شود مگر این که نویسنده در اثر مطالعه بسیار، واژه های فراوانی را در حافظه خود جای داده باشد. نویسنده ای که به فقر واژگانی دچار است و در حافظه خود، کلمات اندکی دارد، نوشته خود را با واژه های تکراری و یک سان می نویسد و خواننده را در جاده ای خشک و بی آب و سبزه، و فاقد تنوع، حرکت می دهد و در نهایت، او را خسته و رنجور می سازد.


نویسنده در هر رشته ای از علوم که قلم می زند باید مجموعه وسیعی از واژه ها، ضرب المثل ها، حکایت ها و داستان ها را در ذهن داشته باشد و به موقع و ماهرانه از آنها بهره ببرد.


از این مقوله هم در شماره های 65 تا 67 مجله، سخن به میان آمد.


5 - مسائل صوری
نویسنده پس از اندیشه، انتخاب سبک قلم، جمله بندی و واژه گزینی، اینک نوشته خود را به پایان رسانده است، اما کار نگارش، تمام نیست، زیرا باید با آرایش های صوری، آن را خواندنی تر، جذاب تر و زیباتر کند. اکنون ممکن است بپرسید: این آرایش های صوری چیست و چگونه می توانیم صورتِ نوشته خود را زیبا کنیم؟


نویسنده با علائم نقطه گذاری، رسم الخط (املای) یک دست، پاراگراف بندی، تنظیم صحیح پاورقی و ارجاعات، چینش درست آیات و روایات و نقل قول ها و بهره گیری از نشانه های اختصاری، به زیباسازیِ صورت می پردازد.


همین جا باید بگوییم: هنگامی «صورتِ» نوشته زیبا می شود که «سیرتِ» زیبایی داشته باشد. اگر نوشته ای از جنبه های اندیشه، جمله بندی، واژه گزینی و سبک بیان، نازیبا و پر مشکل باشد، آرایش های صوری بر او کارگر نخواهد افتاد. پس نویسنده باید بنای نوشته خود را از ابتدا محکم و اصولی بالا ببرد تا رنگ آمیزی های صوری بر جلوه های آن بیفزاید؛ وگرنه خانه ای که از پای بست ویران است، نقشِ ایوان بر آن، سودی ندارد.


نویسندگانی که پُر مایه و اندیشورانه می نویسند و در نگارش، صاحب سبک و قلم اند، به آرایه های صوری، بسیار اهمیت می دهند، چون می دانند که ظرافت کاری های صوری، نوشته آنان را روان تر و برای خواننده، جذاب تر می کند. در شرح حالِ گوستاو فلوبر - نویسنده فرانسوی - آورده اند: «او گاهی نصف روز، درباره یک ویرگول و استفاده صحیح از آن، می اندیشید». (ر.ک: ابوالفضل طریقه دار، انواع ویرایش، ص 353).


روشن است که این وسواس و دقت، همیشگی نبوده بلکه گاهی چنین می شده است، چون اگر عادت و رویه دائمی باشد، تمسخرآمیز خواهد شد

Share

هوران را در چیام رسان سروش دنبال کنید

نظرات کاربران

نارنجستان